Co to jest celiakia?

celiakia

Podstawa leczenia jest dieta bezglutenowa. Po maksymalnie 6 tygodniach stosowania diety eliminacyjnej mozna sie spodziewać poprawy stanu zdrowia. Czasami jednak na poprawe trzeba czekać nawet trzy miesiace.

Produkty dozwolone w diecie bezglutenowej:

  • Mleko i przetwory mleczne: śmietana, sery biale i dojrzewajace, jogurt, kefir
  • Mieso, wedliny, drób, jaja, ryby – pod warunkiem, ze nie zawieraja glutenu
  • Kasza, maka i skrobia kukurydziana, maczka ziemniaczana
  • Ryz, maka ryzowa, platki i kleiki ryzowe
  • Proso, kasza jaglana, tapioka, sago, bataty
  • Kasza i maka gryczana
  • Maka sojowa, skrobia pszenna bezglutenowa, makarony bezglutenowe
  • Maslo, tluszcze roślinne i zwierzece
  • Warzywa, owoce, soki owocowe i warzywne
  • Landrynki, lizaki, dropsy, pastylki mietowe, twarda czekolada mleczna i gorzka
  • Galaretki, budynie, kisiele z maki ziemniaczanej, ryzowej, kukurydzianej
  • Drozdze lub bezglutenowy proszek do pieczenia, ewentualnie weglan sodu

Produkty niedozwolone w diecie bezglutenowej

  • Maka pszenna i jej przetwory, makarony, otreby pszenne
  • Maka zytnia i jej przetwory
  • Kasza manna, kasza mazurska, perlowa, peczak, platki owsiane
  • Czekolada nadziewana, batony, cukierki nadziewane
  • Guma do zucia

Zdarza sie, ze u cześci chorych wystepuje przejściowa nietolerancja na gluten wyniklych z powiklań infekcji zakaźnych przewodu pokarmowego. Objawy sa podobne jak przy wrodzonej nietolerancji glutenu. Po wyleczeniu przy pomocy diety eliminacyjnej powtórne wprowadzenie glutenu nie powoduje ponownego zaniku kosmków. W przypadku stwierdzenia trwalej nietolerancji konieczne jest stosowanie diety bezglutenowej przez cale zycie.

 

Witamina A i jej wpływ na nasze zdrowie

witamina aWitamina A ma bardzo duże znaczenie przede wszystkim dla tych, którzy chcą cieszyć się dobrym wzrokiem. Swą popularność zawdzięcza właśnie dobremu wpływowi na ludzki wzrok, ale jej rola nie ogranicza się tylko do tego zadania.
 
Witamina A jest bardzo ważna także dla naszej skóry oraz błon śluzowych. Gdy witaminy tej jest zbyt mało w codziennej diecie, pojawiają się problemy takie jak rogowacenie skóry oraz jej łuszczenie się. Witamina A wpływa również na nasz układ odpornościowy i skutecznie chroni nas przed licznymi infekcjami oraz przed zatrutym środowiskiem.
 
Gdy witaminy tej jest zbyt mało w naszej diecie, pojawiają się takie sygnały, jak sucha skóra, zwiększona podatność na infekcje, wysychanie rogówki oraz problemy z widzeniem po zmierzchu. Oczy staja się również bardziej wrażliwe na światło.
 
Jeśli ktoś przyjmuje tej witaminy zbyt wiele, również musi uważać na niepokojące objawy. A są to bóle głowy i nudności, nieraz tym problemom towarzysza również zaburzenia snu. Innymi sygnałami związanymi z nadmiernym przyjmowaniem witaminy A są obrzęki nóg i rąk oraz problemy z wypadającymi włosami.
 
Witamina A jest witaminą rozpuszczalną w tłuszczach, zatem aby nasz organizm mógł ją odpowiednio przyswoić, niezbędne jest połączenie produktów będących jej źródłem z tłuszczem. Przykład? Dobrym źródłem witaminy A jest mleko, jeśli jednak pić będziemy mleko odtłuszczone, nasz organizm nie będzie w stanie przyjąć tejże witaminy. Aby została ona przyswojona wystarczy chude mleko zastąpić tym, które zawiera już trochę tłuszczu. Najlepiej mleko o dwuprocentowej zawartości tłuszczu. Oprócz mleka witaminę A znajdziemy w jajach (a dokładniej w żółtku) oraz w wątrobie. Najcenniejszym jej źródłem jest jednak tran.
 

Witamina C – kwas askorbinowy

witamina-c
Witamina C jest rozpuszczalna w wodzie, dlatego też jej nadmiar w organizmie usuwany jest wraz z moczem. Jej największą, zgromadzoną ilość można zlokalizować w nadnerczach, poszczególnych częściach oka, mięśniach i tkance tłuszczowej.
Witamina C jest jedną z najmniej odpornych na czynniki zewnętrzne, dlatego też osłabić lub całkowicie zlikwidować ją mogą np.: kontakt z tlenem, chlorowana woda, kontakt ze światłem, wysoka temperatura podczas gotowania (witamina C niszczy się wtedy w 40%), długie przechowywanie, pozostawienie warzyw zanurzonych w wodzie, a nawet dym papierosów.
Funkcje witaminy C :
  • Witamina C podtrzymuje strukturę ścięgien, wiązadeł, kości i tkanki chrzęstnej- z tego też powodu skutecznie pomaga w zahamowaniu postępujących zwyrodnień stawów.
  • wzmacnia odporność organizmu. Według badań przeprowadzonych na 8000 osobach sprawdzających działalność witaminy C podczas przeziębienia zaobserwowano, że owa witamina nie zapobiega „złapaniu wirusa”, jednak osłabia jego działanie w 20-30%, co oznacza, że ma wpływ na intensywność i czas trwania przeziębienia powodując, że choroba nie dotyka nas w tak zaawansowanym stopniu.
  • witamina C razem z witaminą A i E tworzy grupę tzw. antyoksydantów, które skutecznie hamują starzenie się i degenerację komórek neutralizując wolne rodniki (są to zaburzone komórki wpływające na komórki zdrowe),
  • chroni przed zanieczyszczeniem organizmu np. poprzez dym nikotynowy. Jeden papieros niszczy od 25 do 40 mg witaminy C,
  • pomaga w obniżeniu szkodliwego cholesterolu,
  • witamina C zapobiega powstawaniu zatorów tłuszczu i cholesterolu w żyłach oraz wzmacnia ściany żył zapobiegając pęknięciom oraz krwotokom wewnętrznym,
  • przyspiesza gojenie i zabliźnianie ran przy złamaniach kości pobierając wapń,
  • witamina C pomaga w eliminowaniu metali ciężkich z organizmu (takich jak ołów) oraz chroni przed toksycznymi substancjami, głównie azotanami, pestycydami, ozonami, rozpuszczalnikami itd.

 

Objawy niedoboru witaminy C w organizmie:
  • częste krwawienie dziąseł,
  • powstawanie krwiaków,
  • kolokwialnie mówiąc:  „łapiemy wszystko”, tzn. wszelkie wirusy mogą zaatakować nas z podwójną skutecznością,
  • trudne i długie gojenie i zabliźnianie ran,
  • przewlekle pojawiająca się anemia,
  • szybsze powstawanie zmarszczek,
  • bóle stawów i mięśni,
  • osłabienie mięśni.

 

Kiedy zwiększyć spożywanie witaminy C?

  • podczas wzmożonego stresu,
  • gdy organizm narażony jest na szybkie i częste zmiany temperatur,
  • w przypadku biernym lub czynnym paleniu papierosów,
  • gdy często spożywamy alkohol lub substancje psychoaktywne (np. narkotyki),
  • w przypadku występującej wysokiej gorączki,
  • w okresie ciąży i karmienia piersią,
  • w przypadku dzieci podczas całego etapu dorastania/dojrzewania,
  • osoby starsze,
  • osoby spożywające różnego rodzaju leki,
  • osoby zamieszkałe w dużych miastach,
  • osoby spożywające dużą ilość mięsa.

Dieta Cambridge

cambridgeW poszukiwaniu skutecznej diety na pewno prędzej czy później natrafimy dietę Cambridge.

Czy jest ona bezpieczna i skuteczna?

Dieta Cambridge zakłada innych zestaw posiłków dla pań a inny dla panów. Panie mogą spożywac 3 posiłki a panowie 4 dziennie. Dieta oparta jest głównie na produktach niskowęglowodanowych dostarczających dużą ilosć wiatmin i minerałów. Stosowana przez ok 3 tygodnie daje zadowalające efekty.

Głównym elementem tej diety są specjalne zupki w proszku zalewane wodą, batoniki, koktajle oraz sama woda minieralna której powinniśmy wypijać ok 2 l dziennie. Zabronione są bezwzglednie napoje alkoholowe oraz produkty zawierające kofeinę. Co ważne nie jest zalecane łączenie diety ze wzmożona aktywnością fizyczną. Po zakończeniu 3 tygodniowej diety zalecany jest natomist 2 tygodniowy okres mieszany a więc spożywanie równolegle produktów z diety z innymi produktami. W ciągu 3 tygodni stosowania tej diety można zrzucić do 10 kg. Będąc na tej diecie dostarczamy organizmowi wszystkie niezbędne elementy prawidłowego odżywiania przy czym kaloryczność posiłków nie przeracza 500 kalorii.

Dieta jest bardzo rygorystyczna i przy tak małej ilości kalorii każdy objaw senności czy osłabienia powinien być konsultowany z lekarzem. Diety nie powinny stosować osoby poniżej 14 roku życia, kobiety w ciąży lub karmiące piersią, cukrzycy, osoby chore na depresję lub uczulone na białko w mleku.

Jak widać dieta mimo, że przynosi efekty nie jest w pełni bezpieczna i powinno się ją stosować bardzo ostrożnie. Dodatkowo warto wspomnieć że koszt takiej 3 tygodniowej kuracji to około 800 zł.

Witamina D – informacje na temat witaminy D

witamina-dWitamina D jest jednym z najważniejszych składników pokarmowych, które trafiają do naszego organizmu, możemy przy tym mówić o dużym szczęściu, z jej niedoborami mamy bowiem do czynienia niezwykle rzadko. Dzieje się tak przede wszystkim dlatego, że jest to witamina rozpuszczalna w tłuszczach, a co za tym idzie ? organizm może magazynować ją ?na cięższe czasy?. Nie mniej istotne wydaje się to, że nasz własny organizm może ją wytwarzać, choć potrzebuje do tego światła słonecznego.

Funkcje

Najważniejszym zadaniem, jakie wydaje się mieć do spełnienia witamina D jest wpływanie na prawidłowe funkcjonowanie układu kostnego, odpowiada ona jednak również za poprawę funkcjonowania systemu immunologicznego (dlatego właśnie preparaty z witaminą D w swoim składzie są podawane pacjentom w okresie jesiennych przeziębień), regenerację wydzielania insuliny, a nawet lepsze działanie narządu słuchu. Niedobory witaminy D są jednak niebezpieczne nie tylko dla naszego zdrowia, ale również urody, to właśnie ta witamina odpowiada bowiem tak za gęstość, jak i za stan, w jakim znajduje się nasze uzębienie, a także za wchłanianie przez organizm wapnia i fosforu.

Występowanie

Poszukując źródeł witaminy D warto swoją uwagę skierować przede wszystkim na tran i oleje rybne pamiętając jednocześnie, że również jedzenie samych ryb może być wyjątkowo korzystne dla organizmu. Za najbogatsze w witaminę D uważa się śledzie, makrele i łososie, osoby, które obawiają się o ryzyko wystąpienia niedoborów tego składnika pokarmowego mogą jednak sięgać również po nabiał, mąkę pełnoziarnistą, a także jaja.

Nadmiar witaminy D i jego konsekwencje

Zbyt duża ilość witaminy D w organizmie nie jest zjawiskiem zbyt powszechnym, lekarze przestrzegają jednak, że nasze ?zamiłowanie? do różnego rodzaju suplementów diety przyjmowanych bez względu na to, czy istnieje na nie zapotrzebowanie, czy też nie, może już wkrótce zmienić taki stan rzeczy. Warto zatem zwracać uwagę na reakcję naszego organizmu i interweniować wówczas, gdy zaobserwuje się: zmęczenie, wyraźne pogorszenie samopoczucia, a także ból głowy występujący często w połączeniu z bólem oczu. Nadmiar witaminy D w organizmie w dłuższym okresie może prowadzić między innymi do zwiększenia ryzyka pojawienia się miażdżycy i kamicy nerkowej, warto więc interweniować zanim dojdzie do wyraźnego pogorszenia naszego stanu zdrowia.

Witamina A – właściwości i występowanie

witaminaaNasza wiedza na temat witaminy A jest bardzo rozległa, mamy bowiem w jej przypadku do czynienia z produktem pokarmowym, który został stosunkowo szybko odkryty przez naukowców. Nastąpiło to na przełomie dziewiętnastego i dwudziestego wieku, od tego czasu wiemy zatem, jakie zalety posiada wspomniana witamina i gdzie jej szukać chcąc zachować zdrowie i urodę.

Funkcje

Najważniejszą funkcją witaminy A wydaje się zapobieganie wysłuchaniu i rogowaceniu nabłonka, mówimy jednak również o produkcie pokarmowym, który wywiera bardzo duży wpływ na ludzkie oko. To ona jest jednym z najważniejszych składników rodopsyny, a więc światłoczułego barwnika, który znajduje się w siatkówce oka, jej niedobór może zatem objawiać się tak zwaną ?kurzą ślepotą?, czyli uciążliwymi utrudnieniami pojawiającymi się po zmroku. Witamina A jest wysoko ceniona również przez osoby dbające o urodę, jako znakomity antyutleniacz zapobiega bowiem procesom starzenia się organizmu wpływając jednocześnie korzystnie na stan włosów, paznokci, a także na kondycję, w jakiej znajduje się nasza cera.

Występowanie

Poszukując żywności zawierającej witaminę A powinniśmy w pierwszej kolejności odwoływać się do produktów pochodzenia zwierzęcego. Jej cennym źródłem jest między innymi wątróbka zwierzęca, osoby, które obawiają się jej niedoboru mogą jednak sięgać również po mleko i jego przetwory, jaja oraz ryby. Wegetarianie i weganie mogą sięgać również po produkty roślinne, te jednak zawierają w swoim składzie przede wszystkim prowitaminę A, która ma zbliżone właściwości, nie jest jednak w stanie zaspokoić dziennego zapotrzebowania na ten składnik pokarmowy. Na szczęście, cennym źródłem witaminy A jest również tran, osoby, u których zdiagnozowano jej braki mogą więc sięgać po rybi tłuszcz, który sprzedawany jest obecnie także w tabletkach. Choć jednak witamina A wydaje się powszechnie dostępnym składnikiem pokarmowym, problem jej niedoborów nie znika w dwudziestym pierwszym wieku, a do tego coraz częściej dotyczy dzieci i młodzieży. Ze zjawiskiem takim mamy do czynienia przede wszystkim dlatego, że coraz rzadziej spożywamy produkty w ich naturalnej postaci, a zarówno smażenie, jak i gotowanie znacząco obniża poziom witaminy A w przyjmowanym przez nas pożywieniu. W przypadku występowania długotrwałych niedoborów zaleca się więc sięganie po suplementy diety.

Witamina B3 – właściwości i wystepowanie

b3Witamina B3 znana też jako witamina PP została odkryta już w latach siedemdziesiątych dziewiętnastego wieku, należy więc do składników pokarmowych, które udało nam się dość dobrze poznać. Nie oznacza to jednak, że nie ma przed nami żadnych tajemnic. Co więcej, naukowcy nadal poświęcają jej sporo uwagi i nie rezygnują z badań, nie mają bowiem wątpliwości, co do tego, że mamy w jej przypadku do czynienia z rozwiązaniem o wyjątkowo dużym wpływie na organizm.

Właściwości

Zastanawiając się nad wpływem witaminy B3 na ludzki organizm w pierwszej kolejności wypada zwrócić uwagę na to, że bierze ona udział w licznych procesach bez których nie byłoby mowy o prawidłowym funkcjonowaniu poszczególnych organów. Na pierwszy plan wysuwa się w tym kontekście wkład, jaki daje w syntezę i rozpad węglowodanów, aminokwasów oraz kwasów tłuszczowych, nie bez znaczenia jest jednak i to, że jej właściwy poziom poprawia metabolizm. Witamina B3 to również jeden ze składników uczestniczących w powstawaniu czerwonych krwinek, jej obecność w organizmie jest zaś pożądana również dlatego, że witamina ta zapobiega toksycznemu działaniu charakterystycznemu nie tylko dla niektórych związków chemicznych, ale również dla szeregu leków. Nie ma takiej grupy osób, która mogłaby pozwolić sobie na lekceważenie znaczenia witaminy B3, nie da się jednak ukryć, że szczególne znaczenie ma ona w przypadku osób zmagających się z chorobami sercowo-naczyniowymi. Jest to jedna z substancji obniżających poziom złego cholesterolu, dieta bogata w witaminę B3 może więc między innymi obniżyć ryzyko wystąpienia zawału serca.

Występowanie

Najbogatsze w witaminę B3 są te produkty, które zawierają dużo białka, warto mieć jednak na uwadze to, że nie wszystkie mogą być spożywane z czystym sumieniem przez osoby, które chcą włączyć większe ilości tego składnika pokarmowego do swojej diety ze względów zdrowotnych. Pacjenci, którzy muszą utrzymywać prawidłowy poziom wagi i ograniczać ilość dostarczanego do organizmu tłuszczu powinny więc koncentrować się przede wszystkim na: chudym mięsie, wątróbce, drobiu, rybach, a także roślinach strączkowych takich, jak choćby fasola i groch. W przypadku dużych niedoborów witaminy B3 pacjentom zapisuje się również suplementy diety z jej udziałem, warto mieć jednak na uwadze to, że zawsze należy traktować je jako rozwiązanie ostateczne, które nie powinno być nadużywane.

Witamina E

Witamina E to jeden z najbardziej tajemniczych składników pokarmowych trafiających do naszego organizmu, choć bowiem znamy ją od dziesięcioleci, ciągle jeszcze badamy sposób jej działania. Co więcej, naukowcy nadal odkrywają coraz to nowe jej właściwości, wiele wskazuje przy tym na to, że minie jeszcze wiele czasu zanim będziemy mogli ogłosić, że nie ma przed nami żadnych tajemnic. Już dziś wiemy jednak, że jest to wyjątkowo cenna substancja nie bez powodu nazywana często ?witaminą młodości?

Właściwości

Osoby, które opowiadają się za spożywaniem witaminy E w dużych ilościach zwracają naszą uwagę przede wszystkim na to, że jest to znakomity przeciwutleniacz. Nasz organizm starzeje się wraz z nami, a zanieczyszczenie środowiska sprawia, że procesy o takim charakterze przebiegają szybciej niż miało to miejsce do tej pory, dobrze zatem wiedzieć, że istnieją rozwiązania, które mogą umożliwić ich spowolnienie. Niemałe znaczenie wydaje się mieć jednak i to, że witamina E wywiera pozytywny wpływ na komórki mózgowe. Wraz z upływem lat starzeje się przecież nie tylko nasze ciało, ale również umysł, spożywając produkty bogate w ten składnik mamy zaś pewność, że przez długi czas zachowamy dobrą pamięć i bystrość umysłu, której utraty wiele osób boi się bardziej niż choroby. Co ciekawe, od niedawna coraz więcej mówi się również o wpływie witaminy E na płodność, a jej przyjmowanie zaleca się przede wszystkim panom, potwierdzono bowiem, że wspomniany składnik pokarmowy może mieć korzystny wpływ na produkcję spermy. Zarówno mężczyźni, jak i kobiety powinni przy tym zatroszczyć się o właściwy poziom witaminy E w swoim organizmie w okresie zimowym, to bowiem właśnie wtedy najlepiej uwidacznia się pozytywny wpływ wywierany przez nią na układ odpornościowy.

Występowanie

Poszukując naturalnych źródeł witaminy E warto zwrócić się ku produktom roślinnym. O największej jej zawartości możemy mówić w odniesieniu do olejów roślinnych oraz tych, które tłoczone są z nasion warzyw, warto jednak pamiętać również o tym, że dużą jej zawartość posiadają same ciemnozielone warzywa liściaste takie, jak choćby brokuły, kapusta oraz cieszący się nienajlepszą sławą w przedszkolach szpinak. Chcąc zapewnić sobie właściwy poziom witaminy E w organizmie można sięgać również po migdały i orzechy pamiętając o tym, że są to wyjątkowo zdrowe przekąski, którymi z powodzeniem możemy zastąpić słodycze.

Witamina C a odporność

Spożywanie kwasu askorbinowego, czyli witaminy C zapewnia dobrą odporność organizmu. To dlatego po tę witaminę sięga się w czasie przeziębienia lub kiedy pojawi się stan przedchorobowy. Warto jednak zadbać o to, by witamina C pojawiła się w codziennej diecie w większych ilościach, jeszcze zanim pojawią się problemy ze zdrowiem. Jest to szczególnie istotne w sezonach, kiedy łatwo jest się przeziębić, czyli jesienią i wczesną wiosną oraz w sytuacji, gdy w okolicy panuje epidemia grypy. Wzmacnianie odporności jest wtedy bardzo ważne.

Chociaż witamina C jest dostępna w tabletkach, to nie trzeba od razu udawać się do apteki. Bogatym źródłem tej witaminy są owoce i warzywa, a w szczególności: czarna porzeczka, cytryna, kiwi, pomarańcze, truskawki, czerwona papryka i brukselka. Urozmaicona dieta, złożona w dużej części z warzyw i owoców zwykle gwarantuje odpowiednią ilość minerałów i witamin, w tym i witaminy C. Jednak niewiele osób odżywia się w taki sposób, dlatego często narażeni jesteśmy na niedobór różnych witamin. Żeby nie pojawił się niedobór witaminy C warto, by codzienna dieta została wzbogacona o podane wyżej warzywa i owoce.
Jeśli już dopadło kogoś przeziębienie, można wspomagać się tabletkami. Warto jednak pamiętać, że witamina C w postaci tabletki nie jest tak dobrze przyswajana przez organizm, jak pochodząca z żywności, dlatego tabletka może być stosowana jako dodatkowy sposób dostarczenia tej witaminy, a nie podstawowy. Dotyczy to zresztą wszystkich witamin i minerałów.

Witamina K – właściwości i występowanie

vitamin_kDo odkrycia witaminy K doszło pod koniec lat trzydziestych ubiegłego wieku, a naukowcy zainteresowali się nią obserwując zmiany zachodzące u kurcząt, w przypadku których stosowano sztuczną dietę. Kurczakom zawdzięczamy również pierwsze analizy właściwości tej witaminy, a także próby określenia, jakie produkty zawierają ją w największej ilości. Choć od odkrycia witaminy K minęło już ponad osiemdziesiąt lat naukowcy nie mają wątpliwości, co do tego, że nadal nie wiemy o niej wszystkiego, a sama witamina K jeszcze nie raz pozytywnie nas zaskoczy.

Właściwości

Wspomniane na wstępie kurczęta zareagowały na nieobecność witaminy K w swojej diecie podskórnymi krwawymi wybroczynami, obserwujący je naukowcy mogli więc zdefiniować najważniejszą funkcję tego składnika pokarmowego. To właśnie witamina K zapewnia nam prawidłową krzepliwość krwi, przyczynia się do tego, że nie zmagamy się z krwawieniami wewnętrznymi, a także pozwala na skuteczną walkę ze zbyt obfitymi krwawieniami miesięcznymi osłabiającymi kobiecy organizm. Wiele wskazuje jednak na to, że na tym wcale nie kończą się jej zadania, współcześnie w centrum zainteresowania naukowców znajduje się zaś przede wszystkim wpływ witaminy K na mineralizację tkanek oraz gospodarkę wapniową. Wyciągnięcie ostatecznych wniosków wymaga jeszcze przeprowadzenia licznych badań, przypuszcza się jednak, że witamina K oddziałuje na niektóre białka znajdujące się w kościach. Istnieje również duże prawdopodobieństwo tego, że witamina K może być z powodzeniem stosowana w profilaktyce antynowotworowej zwłaszcza w przypadku zagrożenia wystąpieniem raka piersi, jajników, woreczka żółciowego oraz nerek.

Występowanie

Najcenniejszym źródłem witaminy K okazują się być ciemnozielone warzywa liściaste, osoby, które obserwują u siebie problemy z krzepliwością krwi nie powinny więc stronić od kapusty, sałaty, szpinaku oraz rzepy. Nie powinny również rezygnować z jedzenia owoców cytrusowych, w tym zwłaszcza awokado i bardzo popularnej w Polsce brzoskwini, a także z ziemniaków, białek jaj, wątróbki oraz sera. Niestety, nie każdy produkt teoretycznie bogaty w witaminę K może dostarczać nam ją w takich ilościach, jakich potrzebujemy. Na obniżenie jej wartości wpływa nie tylko zamrażanie żywności, ale również poziom zanieczyszczenia środowiska, jeżeli więc mamy taką możliwość, przynajmniej raz na jakiś czasu zaopatrujmy się w warzywa pochodzące z gospodarstw ekologicznych.